بوده‌اند . ماهىها كه در اينجا صيد مىشده از خوارزم به همهء كشورها صادر مىگرديده . به احتمال قوى ابن رسته يك شاخهء رود را كه به سوى سارىقاميش جريان داشته وصف كرده است و خليجانى را كه وى ذكر كرده بايد با گودال مزبور [ سارىقاميش ] يكى دانست نه با آىبوغير . گرچه استخرى خليجان را همان محل پيوستن آمو به درياى آرال [ درياى خوارزم ] مىداند « 1 » . دور درياى آرال بنا به برآورد ابن رسته 80 فرسخ و به تخمين استخرى « 2 » 100 فرسخ بوده . در تأليف ابن رسته ارتفاعاتى كه در امتداد كرانهء غربى درياى مزبور قرار داشته « سياه‌كوه » ناميده شده و در كتاب استخرى چغر - اغوز [ در ترجمهء فارسى استخرى : جغراغز ] . محتملا نام طايفهء جغراق يا جغرات را ، كه چند بار در تأليف بيهقى « 3 » از آن به عنوان همسايگان خوارزم ياد شده ، مىتوان به اين كلمه نزديك دانست . باتلاق‌هاى كرانهء راست را جنگل انبوهى پوشانده بوده و فقط كوره‌راه باريكى كه گرازان احداث كرده بودند از ميان آن جنگل مىگذشته . از مصب آمودريا تا مصب سيردريا چهار روز راه حساب مىكردند . مقدسى « 4 » ، گذشته از شهرها و قريه‌هاى ياد شده به نقاط زير هم ( بدون ذكر موضع ) اشاره مىكند : در كرانهء چپ : يجاز يا جاز ( قريه‌اى بزرگ و مستحكم با خندقى عريض و پلها ، بر كنار از شاهراه . مسجد جامع آن در كنار شهر بوده )

--> ( 1 ) - استخرى ، 303 ؛ رجوع شود به بارتولد « Darya ؟ Amu » و بارتولد ، « آبيارى » ، ص 84 . ( 2 ) - استخرى ، 304 . ( 3 ) - چاپ مورلى ، 91 ، 398 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 86 ، 284 ) . ( 4 ) - مقدسى 289 - 286 .